Alleen educatieve marktanalyse. Geen financieel advies.

De Hormuz-crisis is niet één oliemarkt. Het zijn er twee, en ze bewegen in tegengestelde richtingen.

Hier is een vreemd feit over de grootste olieschok uit de geschiedenis. De landen met de meeste olie ter wereld verliezen elke dag geld, terwijl een handvol bedrijven in Texas en Ohio het beste jaar ooit beleeft.

Om te begrijpen waarom, moet je ophouden "olie" als één ding te zien. Een vat heeft twee kanten. Aan de ene kant zit ruwe olie, de grondstof die uit de bodem komt. Aan de andere kant zitten de brandstoffen die mensen echt gebruiken: diesel, benzine, kerosine. Normaal bewegen die twee kanten samen. In 2026 zijn ze uit elkaar gegaan.

De ruwe kant: opgesloten

Zeven maanden na het begin van de oorlog is de Straat van Hormuz nog steeds feitelijk dicht. IMF PortWatch (het havenmonitoringsplatform van het Internationaal Monetair Fonds) telde op 13 september 8 doorvaarten, tegenover een normaal niveau van 85 per dag. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) noemt dit de grootste aanbodverstoring in de geschiedenis van de wereldwijde oliemarkt.

Voor de Golfproducenten is dit een ramp. Hun olie zit nog in de grond of in volle opslagtanks, en kan de kopers niet bereiken. Het Amerikaanse energiebureau EIA (Energy Information Administration) verwacht dat de productie in de regio tot het tweede kwartaal van 2027 onder het niveau van vóór het conflict blijft. Een vat dat je niet kunt verschepen, kun je ook niet verkopen.

Dat is de eerste kant van het vat: eigenaren van opgesloten ruwe olie, die kopje onder gaan.

Oil painting of loaded crude tankers anchored and motionless in the Persian Gulf at sunset during the Hormuz closure
De ruwe olie uit de Golf kan nergens heen zolang de straat dicht blijft.

De wending: ook de raffinaderijen vielen stil

Dit is wat de meeste krantenkoppen missen. De Golf is niet alleen een plek waar olie wordt opgepompt. Er staan ook enkele van de grootste exportraffinaderijen ter wereld, de fabrieken die ruwe olie omzetten in diesel en kerosine voor de rest van de wereld. Die raffinaderijen zitten achter dezelfde blokkade. Sommige zijn getroffen door aanvallen, andere hadden simpelweg geen opslagruimte meer voor wat ze produceerden.

Tel daar de schade bij op aan Russische raffinaderijen door Oekraïense droneaanvallen, en er ligt meer dan 7 miljoen vaten per dag aan stromen van geraffineerde producten stil in het Midden-Oosten en Rusland. Dat gat kan de capaciteit elders niet opvullen.

De wereld heeft dus een tekort aan ruwe olie, maar een nog groter tekort aan de brandstoffen die ervan gemaakt worden. En daar zit het geld.

Oil painting of a balance scale where a small flask of golden refined fuel outweighs a heavy barrel of crude oil
Twee kanten van één vat: de prijzen van ruwe olie en brandstof zijn uit elkaar gegroeid.

De brandstofkant: een goudkoorts

De winst die een raffinaderij maakt heet de "crack spread": het verschil tussen wat ze betaalt voor ruwe olie en wat ze krijgt voor de brandstof. Normaal is dat een bescheiden, saai getal. In 2026 explodeerde het. De WTI 3-2-1 crack spread bereikte ongeveer 59 dollar per vat, bijna drie keer zo hoog als in januari, terwijl het gemiddelde over 2010 tot 2021 rond de 19 dollar lag. (WTI, West Texas Intermediate, is de Amerikaanse referentieprijs voor ruwe olie.)

Stel je nu een Amerikaanse raffinaderij aan de Golfkust voor. Die koopt Amerikaanse ruwe olie, die goedkoper is dan de internationale referentieprijs: deze week noteerde Brent rond 105,65 dollar en WTI rond 93,11 dollar. Daarna verkoopt ze diesel en kerosine aan een wereld die daar wanhopig om verlegen zit. Goedkoop aan de ene kant, duur aan de andere.

De resultaten zijn verbluffend. Marathon Petroleum, Valero en Phillips 66 boekten in het tweede kwartaal van 2026 samen 12,6 miljard dollar winst. Valero alleen rapporteerde een aangepaste nettowinst van ongeveer 3,7 miljard dollar en keerde dat kwartaal 2,6 miljard dollar uit aan aandeelhouders. Hun aandelen zijn dit jaar meer dan verdubbeld, terwijl ExxonMobil en Chevron elk ongeveer 40% stegen.

Oil painting of a US Gulf Coast oil refinery at night, glowing towers and a gas flare reflected in dark water
Amerikaanse raffinaderijen zitten tussen goedkope binnenlandse ruwe olie en een wereld die om brandstof schreeuwt.

Waarom de reuzen niet de grootste winnaars zijn

Je zou verwachten dat de supermajors bovenaan deze lijst staan. Zij doen allebei: ze pompen olie op én ze raffineren het. Maar dat blijkt een gemengde zegen. Hun raffinagedivisies profiteren, maar die winst wordt deels tenietgedaan door druk op hun productieactiviteiten, waar lagere gerealiseerde olieprijzen in sommige regio's een deel van de raffinagewinst opeten.

Met andere woorden: de zuiverste winnaars zijn niet de bedrijven met de meeste olie. Het zijn de bedrijven die goedkope ruwe olie kopen en schaarse brandstof verkopen, zonder dat er iets vastzit achter de straat.

Het scorebord ziet er dus zo uit. Verliezers: Golfproducenten met vaten die ze niet kunnen verschepen. Goed bezig: de geïntegreerde majors, met gedempte winst. Geld aan het drukken: de onafhankelijke Amerikaanse raffinaderijen, die tussen goedkope Amerikaanse ruwe olie en een uitgehongerde wereldwijde brandstofmarkt zitten.

En de rekening komt bij iedereen anders terecht: automobilisten, luchtvaartmaatschappijen, vrachtvervoerders en iedereen die spullen koopt die over de weg worden vervoerd. Daarom kunnen brandstofprijzen pijnlijk hoog blijven, zelfs op dagen dat ruwe olie daalt.

Oil painting of a worried driver in his car, head in hand, facing a petrol station in a European town at sunset
Ruwe olie kan dalen, maar automobilisten betalen nog steeds de prijs aan de pomp.

Waar je op moet letten

De voor de hand liggende vraag: hoe lang kan dit duren?

Niet eeuwig. Raffinagemarges zijn berucht cyclisch, en Marathon heeft al aangegeven dat de productmarges weliswaar sterk zijn, maar lager liggen dan in het tweede kwartaal en het begin van het derde. Ook de geschiedenis waarschuwt: pieken als deze gaan vaak vooraf aan negatieve rendementen, omdat geopolitieke risicopremies snel kunnen omslaan als conflicten afnemen.

Maar hier zit de kern. Wanneer de straat weer opengaat, herstellen de twee kanten van het vat niet even snel. Ruwe olie kan binnen enkele weken na een akkoord weer stromen. Beschadigde en stilgelegde raffinaderijen hebben veel meer tijd nodig om op te starten. Dat betekent dat de olieprijs op de dag van een akkoord hard kan vallen, terwijl brandstof nog maandenlang krap blijft.

Voor automobilisten betekent dat: verlichting aan de pomp kan achterlopen op de krantenkoppen. Voor beleggers: het raffinaderijverhaal kan langer duren dan het olieverhaal. En voor iedereen die deze crisis wil begrijpen betekent het één ding: kijk niet alleen naar de olieprijs. Kijk naar de spread.

Bronnen

De feiten hieronder komen uit de genoemde bronnen. De duiding van wie de raffinagewinst opstrijkt is analyse van HormuzEye.

Disclaimer: HormuzEye biedt uitsluitend educatieve en informatieve marktanalyse. Deze content is geen financieel advies, geen beleggingsadvies en geen koop- of verkoopaanbeveling. Oliemarkten zijn volatiel en geopolitieke gebeurtenissen kunnen snel veranderen. Doe altijd je eigen onderzoek en raadpleeg een gekwalificeerd financieel adviseur voordat je beleggingsbeslissingen neemt.